Od 1 października zmienia się reguła zabezpieczania VAT. Jak nie stracić na fiskusowym podejrzeniu?

Duża zmiana w ochronie VAT od jesieni 2026

Od 1 października 2026 roku ustawodawca rezygnuje z odwoływania się do artykułów kodeksu cywilnego, a nowe brzmienie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c ustawy o VAT będzie się odwoływało bezpośrednio do art. 5 ust. 5 ustawy o VAT, czyli tzw. małej klauzuli nadużycia prawa. To nie jest zmiana kosmetyczna, choć dla wielu firm może być zaskakująca. Wyjaśniamy, co się będzie działo inaczej i jak się przygotować.

Co to jest mała klauzula VAT?

Zanim przejdziemy do zmian, warto wiedzieć, o co chodzi w samej klauzuli. Nadużycie prawa w rozumieniu małej klauzuli VAT występuje wtedy, gdy podatnik formalnie spełnia wszystkie wymogi przewidziane prawnie, jednak zasadniczym celem przeprowadzonych czynności jest uzyskanie korzyści podatkowej. Innymi słowy, fiskus może nie uwierzyć Ci, nawet jeśli wszystkie papiery są w porządku, jeśli uzna, że cała transakcja prywatnością ma się do siebie tyle, co kwiaty na betonie.

To przepis, którego każda firma powinna znać. Prawo do odliczenia VAT nie ma charakteru bezwzględnego, co warto pamiętać w kontekście nadchodzących zmian legislacyjnych.

Jak się zmienia procedura sprawdzania VAT?

Czynności pozorne nie staną się podatkowo „obojętne", ale zmieni się sposób ich oceny. Organ podatkowy będzie musiał wykazać istnienie nadużycia prawa w rozumieniu przepisów VAT, a nie jedynie nieważność czynności na gruncie prawa cywilnego. To znaczy, że fiskus nie będzie już móc polegać wyłącznie na podpowiedziach kodeksu cywilnego, ale będzie musiał działać bardziej precyzyjnie, posługując się przepisami VAT.

Zmiana brzmi technicznie, ale w praktyce oznacza dla firmy, że będziesz mieć większą przestrzeń do obrony. Fiskus będzie musiał być bardziej szczegółowy w pokazaniu, w jaki sposób konkretnie naruszasz przepisy VAT, a nie tylko powiedzieć, że jakaś czynność jest „dziwna" z punktu widzenia prawa cywilnego.

Wdrożenie dorobku orzeczniczego TSUE

Mała klauzula nadużycia prawa wprowadzona do ustawy o VAT stanowi implementację dorobku orzeczniczego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącego zwalczania nadużyć w podatku od wartości dodanej. To oznacza, że zmiana wynika z europejskich orzeczeń, które zmusiły polskie ustawy do adaptacji.

Jak przygotować się do jesieni 2026?

Choć zmiana wchodzi w życie dopiero 1 października, teraz jest dobry czas, aby przygotować się do nowych realiów. Oto kilka praktycznych kroków:

• Przejrzyj swoje umowy i transakcje. Upewnij się, że każda czynność gospodarcza, którą przeprowadzasz, ma realną, biznesową podstawę. Nie chodzi o "sztuczne" rozwiązania mające jedynie zmniejszyć podatek.
• Dokumentuj intencje biznesowe. Korespondencja mailowa, notatki ze spotkań, biznesowe uzasadnienie transakcji to wszystko warte złota, gdy przychodzi do obrony przed fiskusem.
• Porozmawiaj ze swoim księgowym lub doradcą podatkowym. Jeśli masz transakcje, które mogłyby budzić wątpliwości, lepiej je wyjaśnić teraz, zanim fiskus będzie miał do nich dostęp.
• Zadbaj o przejrzystość dokumentów. Faktury, umowy, raporty - wszystko powinno być jasne i uzasadnione biznesowo, bez sztuczek.

Podsumowanie

Od 1 października 2026 roku zmienia się sposób, w jaki fiskus chroni VAT przed nadużyciami. To zmiana na korzyść przejrzystości i precyzji, ale też wymaga od przedsiębiorców większej staranności. Jeśli Twoja działalność opiera się na rzeczywistych transakcjach biznesowych, nie powinnaś się obawiać. Jednak warto teraz przeanalizować swoje umowy i transakcje, żeby upewnić się, że wszystko jest w porządku.

Ważne: Artykuł ten nie zastępuje porady prawnej. Jeśli masz wątpliwości dotyczące swoich transakcji VAT, konsultuj się z doradcą podatkowym lub prawnikiem specjalizującym się w prawie podatkowym.