Droższe czy tańsze procesy? Co zmieniło się w opłatach sądowych od września 2025

Nie każdy wie, że sądy mają własne podatki

Kiedy idziesz do sądu, nie płacisz mu za obsługę. Ale musisz zapłacić opłatę sądową. To taka danina, którą pobiera państwo zamiast stron przed procesu. Większość ludzi nigdy się z tym nie mierzy, dopóki rzeczywiście nie muszą rozwiązać sporu przed sądem.

Wiele osób dziwi się, kiedy okazuje się, że pozew czy apelacja wymagają dodatkowej zapłaty. Szczególnie wtedy, gdy kwota sporu jest już spora. Dlatego system opłat sądowych to jedna z ważniejszych rzeczy, jakie trzeba znać przed pójściem do sądu.

Od września 2025 maksymalna opłata spadła o połowę

Od 23 września 2025 r. maksymalna opłata stosunkowa w sprawach o prawa majątkowe wynosi 100 000 zł, zamiast obowiązujących dotychczas 200 000 zł. Ta zmiana to jedna z największych nowelizacji w przepisach o kosztach sądowych w ostatnich latach.

Wygląda to skomplikowanie, ale praktyka jest prosta. Sposób ustalania wysokości opłaty pozostaje bez zmian, tj. opłata wynosi 5% wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia (dla spraw o wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia przekraczającej 20 000 zł), nie więcej jednak niż 100 000 zł.

Co to oznacza? Jeśli spierasz się o 1 milion złotych, opłata wyniesie 5 proc., czyli 50 000 zł, a nie 200 000 zł. Jeśli spierasz się o 3 miliony, opłata to 5 proc., czyli 150 000 zł, ale będziesz płacić maksymalnie 100 000 zł, a nie 200 000 zł. To duża różnica.

Dla kogo ta zmiana jest najlepsza?

To rozwiązanie ma zwiększyć realny dostęp do sądu. W praktyce obniżenie maksymalnej opłaty ma szczególne znaczenie w sporach gospodarczych o wysokiej wartości przedmiotu sporu, w których dotychczasowe koszty bywały barierą dla dochodzenia roszczeń.

Zmiana dotyczy przede wszystkim firm i przedsiębiorców toczących spory o duże sumy. Dla małych firm czy osób fizycznych to również chwila na wznowienie zalegających spraw, bo koszty już nie będą takie straszne. Ale jak zawsze, tam gdzie przybywa, tam się coś zabiera.

Spółki mają trudniej, osoby fizyczne mają ułatwienie

Oprócz obniżenia maksymalnej opłaty, nowelizacja zmieniła też zasady zwolnienia od kosztów sądowych dla spółek. Od 23 września obowiązek dowodowy rozciągnięto na spółki osobowe, a wyjątek dla spółek państwowych zniesiono.

Co to znaczy po ludzku? Spółka osobowa chcąca zwolnienia od opłaty musi teraz wykazać nie tylko, że sama nie ma pieniędzy, ale że też jej wspólnicy ich nie mają. Spółka kapitałowa ma to ułatwione, ponieważ nie musi już dowodzić stanu majątkowego akcjonariuszy. To zmiana korzystna dla dużych firm, mniej dla małych spółek osobowych.

Jak policzyć opłatę w swojej sprawie?

Jeśli chcesz wiedzieć, ile zapłacisz, pamiętaj o kilku zasadach. Jeśli wartość sporu wynosi poniżej 20 000 zł, opłata to zawsze 5 proc. wartości plus coś minimalnie, zwykle około 100-200 zł. Jeśli wartość sporu wynosi od 20 000 do miliardów złotych, opłata wynosi 5 proc., ale maksymalnie 100 000 zł.

Przykład: Spierasz się o 500 000 zł. Opłata to 5 proc., czyli 25 000 zł. Spierasz się o 3 miliony zł. Opłata to teoretycznie 5 proc., czyli 150 000 zł, ale zamiast tego płacisz limit, czyli 100 000 zł. Oszczędzasz 50 000 zł.

Nie zapomnij o zmianach w przejściu

Do pism wniesionych do 22 września 2025 r. włącznie oraz wniosków spółek handlowych o zwolnienie od kosztów sądowych złożonych do tego dnia, zastosowanie mają dotychczasowe przepisy. Do pism i wniosków składanych począwszy od 23 września 2025 r. stosuje się nowe regulacje.

To ważne, bo jeśli złożyłeś pozew wcześniej, liczy się stara taryfa. Jeśli składasz go teraz, nowa. Nie może być mowy o przesunięciu procesu, żeby zaoszczędzić na opłacie, bo prawo nie działa wstecz.

Co się będzie zmieniać dalej?

Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad kolejnymi zmianami w opłatach sądowych. Projekt nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw ma na celu poprawę sprawności i efektywności postępowań cywilnych poprzez dostosowanie przepisów do aktualnych realiów społecznych, ekonomicznych i organizacyjnych wymiaru sprawiedliwości. Szczegóły są jeszcze pisane, ale wiadomo, że będą rozbudowywane przedziały opłat dla spraw o wartości między 20 a 30 tysięcy złotych.

Pamiętaj, że to nie jedyny koszt procesu

Opłata sądowa to nie wszystko. Jeśli masz pełnomocnika (adwokata lub radcę prawnego), będziesz płacić honorarium. To może być znacznie więcej niż sama opłata. Mogą też pojawić się koszty biegłych sądowych, tłumaczy czy świadków. Opłata sądowa to tylko część składowa kosztów procesu.

Artykuł nie zastępuje porady prawnej. Jeśli planujesz pozew, skonsultuj się z adwokatem, który powie Ci, ile będzie kosztować Twoja konkretna sprawa.